Día Mundial contra o cancro


O 4 de febreiro celébrase o Día Mundial contra o Cancro, promovido pola Organización Mundial da Saúde, o Centro Internacional de Investigacións sobre o Cancro (CIIC) e a Unión Internacional contra o Cancro ( UICC) co obxectivo de aumentar a concienciación e mobilizar á sociedade para avanzar na prevención e control desta enfermidade.

O cancro é a segunda causa de morte nos países desenvolvidos e a causa máis frecuente de morte prematura e evitable na Unión Europea. En España, desde o ano 2005, é a primeira causa de morte en homes e a segunda en mulleres, despois das enfermidades do corazón.

O principal canceríxeno  é o tabaco. As exposicións laborais, á súa vez, son a cuarta causa do cancro despois do tabaco, a dieta e o sedentarismo (OMS, 2014). Os tumores que máis frecuentemente asociáronse coa actividade laboral son o cancro de bronquio e pulmón, vejiga, cavidade nasal e seos paranasais, fígado (angiosarcoma), mesotelioma (que afecta á pleura, o peritoneo, o pericardio e a túnica vaxinal do testículo), larinxe, colon, páncreas, próstata, ril, cerebro, leucemia, linfomas, pel, así como o sarcoma de tecidos brandos, mieloma e outros, e continúan acumulándose evidencias.

CANCRO LABORAL

A relación entre cancro e traballo constitúe un asunto central nas estratexias de saúde das axencias internacionais e dos movementos sindicais e sociais.

A Estratexia Galega de Seguridade e Saúde non Traballo 2017-2020 aborda nos seus obxectivos 4  e 5 aspectos en relación ao cancro laboral. O obxectivo 4 establece a necesidade de mellorar os sistemas para a detección, comunicación e prevención das enfermidades relacionadas co traballo que poidan permanecer ocultas, especialmente o cancro de orixe laboral. Doutra banda o obxectivo 5 da Estratexia galega, vai dirixido á promoción da mellora do estudo e da investigación das enfermidades profesionais, e a mellorar a prevención e a comunicación oficial do cancro de orixe laboral como enfermidade profesional.

Con todo, existen retos importantes. O primeiro, contar con instrumentos de investigación sobre os cancros laborais que permita consolidar as evidencias científicas sobre a magnitude do problema, os niveis de exposición e o volume de poboación exposta.

Existe, ademais, unha crecente conciencia do papel central que as condicións de traballo desempeñan como determinantes das desigualdades observadas na incidencia do cancro.

Numerosos estudos identifican condicións laborais que favorecen as exposicións múltiples a carcinóxenos como a subcontratación ou o traballo temporal e que dificultan a adopción de medidas efectivas de prevención.

Para significar o impacto que os chamados novos modos de organización do traballo teñen neste ámbito, chegouse a acuñar o concepto “cancros socialmente discriminatorios”. Os grupos que padecen devanditos cancros serían os inmigrantes, os traballadores a tempo parcial e os que traballan como persoal subcontratado, as mulleres e os traballadores novos, polo xeral no sector servizos, onde a conciencia dos riscos químicos é baixa.

Existe, pois, unha crecente necesidade de identificar grupos vulnerables e “ocultos” cuxa exposición laboral a canceríxenos está sub-representada nos datos de exposición e nas estratexias de intervención (EU OSHA, 2012).

É conveniente, por último, adoptar unha perspectiva máis comprensiva e global sobre as causas do cancro laboral.

A Axencia Europea para a Seguridade e a Saúde no Traballo estima que máis de 32 millóns de persoas están expostos a canceríxenos na Unión Europea. O sistema de seguimento e estimación dos expostos laborais en Europa (CAREX, Carcinogen Exposure Database) sinala que 1 de cada 5 traballadores do continente están expostos a carcinóxenos laborais.

Actualmente, o Centro Internacional de Investigacións sobre o Cancro identificou preto de 500 axentes que son carcinóxenos humanos (grupo 1, 118), probables carcinóxenos humanos (grupo 2A, 80), ou posibles carcinóxenos humanos (grupo 2B, 289), moitos dos cales son axentes químicos ou mesturas de axentes químicos (como o amianto, os compoñentes do fume de tabaco, as aflatoxinas (contaminantes dos alimentos) ou o arsénico, contaminante da auga de bebida), pero tamén inclúen procesos industriais, as radiacións ultravioleta e ionizantes e determinados virus, bacterias ou parasitos. Ademais, téndese a atribuír cada vez máis unha orixe ambiental para unha boa parte dos cancros humanos.

A laboral é tradicionalmente a primeira contorna no que se rexistran as exposicións, que adoitan ser de maior magnitude que as ambientais que afectan á poboación xeral. Os atrasos en considerar as evidencias dispoñibles sobre os carcinóxenos laborais e na adopción de medidas de prevención provocan inxustas perdas de vidas e teñen gravosos custos económicos para a sociedade, como o caso do amianto, do benceno ou dalgunhas aminas aromáticas lémbranos con frecuencia.

Recentemente en España modificouse  o Real Decreto 665/1997, do 12 de maio, sobre a protección dos traballadores contra os riscos relacionados coa exposición a axentes canceríxenos durante o traballo, que incorpora na Lista de substancias, mesturas e procedementos os traballos que supoñan exposición o po respirable de sílice cristalina xerado nun proceso de traballo. Tamén se incorporan novos valores límite para axentes canceríxenos.